Nitelikli yatırımcı nasıl olunur?

Resmî düzenleme

Tutarlar nerede yazar

Profesyonel müşteri ve nitelikli yatırımcı şartları III-39.1’in 31. ve 32. maddelerindedir. Tebliğ metnindeki tutarlar eskidir: m.32/1-a’da 500.000 TL, m.32/1-b’de 1.000.000 TL, m.31/1-d’de 50 milyon TL, 90 milyon TL ve 5 milyon TL yazar. m.32/2, bu tutarları Kurulun değiştirebileceğini söyler. Güncel tutarlar 26 Ekim 2026 tarihli ve 75/1899 sayılı i-SPK.37.10 ilke kararındadır.

Aynı kararla GYF ve GSYF payı alacak nitelikli yatırımcılar için eski tutarların uygulanmasına dair istisna kaldırıldı; bu yatırımcılar da genel tutarlara tabidir. Tutarların tarihçesi eşik kaydındadır.

Resmî düzenleme

Kuruluşlar

III-39.1 m.31/1’e göre aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri, kolektif yatırım kuruluşları, emeklilik yatırım fonları, sigorta şirketleri, ipotek finansman kuruluşları, varlık yönetim şirketleri ve yurt dışındaki muadilleri; emekli ve yardım sandıkları; kamu kurum ve kuruluşları, TCMB ve uluslararası kuruluşlar; Kurulca bunlara benzer kabul edilen kuruluşlar profesyonel müşteridir. Profesyonel müşteri nitelikli yatırımcıdır (II-5.2 m.4/1-m).

Resmî düzenleme

Tüzel kişi kıstasları

m.31/1-d, aktif toplamı, yıllık net hasılatı ve özsermayesi belirli tutarların üzerinde olma kıstaslarından en az ikisini taşıyan kuruluşları profesyonel müşteri sayar. i-SPK.37.10’a göre 26 Ekim 2026’dan beri tutarlar aktif toplamı için 2,5 milyar TL, yıllık net hasılat için 4,5 milyar TL, özsermaye için 250 milyon TL’dir.

Resmî düzenleme

Talebe dayalı profesyonel müşteri

Genel müşteri, yazılı talepte bulunur ve m.32/1’deki üç şarttan en az ikisini sağladığını tevsik ederse profesyonel müşteri sıfatıyla hizmet alabilir. Şartlar şunlardır: (a) son bir yıl içinde her üç aylık dönemde, ilke kararıyla en az 25 milyon TL hacimde ve en az 10 adet işlem (tebliğ metni “işlem yapılması talep edilen piyasalarda” der; Yatırım Hizmetleri Rehberi bu bendi piyasa ayrımı yapmadan sermaye piyasası işlemleri üzerinden uygular); (b) nakit mevduat ve sermaye piyasası araçları dahil finansal varlıklar toplamının ilke kararıyla 50 milyon TL olan tutarı aşması; (c) finans alanında üst düzey yönetici pozisyonunda en az iki yıl görev, sermaye piyasası alanında en az beş yıl ihtisas personeli olarak çalışma ya da Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisansı veya Türev Araçlar Lisansı.

m.32/3’e göre bu şartlardan yalnız (b) bendindekini sağlayan kişi de nitelikli yatırımcı kabul edilir. Yatırım Hizmetleri Rehberi bu kuralı tekrar eder.

Hukuki yorum

İki yolun farkı

50 milyon TL’yi aşan finansal varlık, tek başına nitelikli yatırımcı sayılmaya yeter; beyan, tevsik ve MKK kaydı ayrıca aranır. Profesyonel müşteri sıfatı için ikinci bir şart gerekir. İşlem hacmi ile tecrübe veya lisans şartını birlikte sağlayan kişi ise finansal varlık şartı olmadan talebe dayalı profesyonel müşteri olabilir. II-5.2 m.4/1-m talebe dayalı profesyonel müşteriyi nitelikli yatırımcı saydığı için bu kişi de nitelikli yatırımcıdır.

Resmî düzenleme

Beyan, tevsik ve saklama

Talep yazılıdır (m.32/1). Yatırım kuruluşu, profesyonel müşteri olunduğunu tevsik eden belgeleri müşteriden istemek ve Kurulun belge ve kayıt düzenlemesindeki süre boyunca saklamakla yükümlüdür (m.30/4). Yatırım Hizmetleri Rehberi’ne göre kuruluş, nitelikli yatırımcı için de beyanın yanında tevsik edici belge ister ve saklar. Rehber, nitelikli yatırımcı beyanı ve profesyonel müşteri talebinin iletilmesinde, tevsik edici belgelerin temin edilmesi kaydıyla III-45.1 m.5/3 uyarınca elektronik ortamın kullanılabileceğini yazar.

Talebe dayalı profesyonel müşteri şartlarına ilişkin bilgilerin doğruluğunun tevsiki müşterinin sorumluluğundadır (Yatırım Hizmetleri Rehberi, BB bölümü). Müşteri, sınıflandırmasını etkileyebilecek durumu kuruluşa bildirir; verdiği bilgilerin doğruluğundan ve güncellenmesinden sorumludur (m.30/3).

Kuruluş, sınıflandırma sırasında müşteriye yer aldığı sınıfı ve sınıfı değiştirme hakkını bildirir (m.30/2). Profesyonel müşteriye, hizmet sunulmadan önce yararlanamayacağı mevzuat hükümleri yazılı olarak bildirilir (m.31/2). Profesyonel müşteri sayılmak istemediğini yazılı bildiren müşterinin talebi dikkate alınır (m.31/3).

Resmî düzenleme

MKK kaydı

Nitelikli yatırımcı bilgisi, ilgiliden alınan beyan üzerine MKK üyesi yatırım kuruluşunca merkezi kaydi sisteme işlenir; bir kuruluşun kaydı yeterlidir (II-5.2 m.9/2). Müşterek hesabın nitelikli sayılması için bütün hesap sahiplerinin nitelikli olması gerekir. Sıfatın kaybı yatırımcı tarafından bir MKK üyesi kuruluşa bildirilir; kaydı değiştirme yükümlülüğü o kuruluşundur (m.9/3). Profesyonel müşteri statüsünden çıkan yatırımcı nitelikli yatırımcı özelliğini de kaybeder (m.9/4).

TEFAS’ta serbest fon satılırken dağıtım kuruluşu bu kaydı kontrol eder (Fon Rehberi 6.8(ğ)). Fon payına özgü kurallar serbest fona kimler yatırım yapabilir sayfasındadır.

Resmî düzenleme

Sıfat sonradan

26 Ekim 2026’dan beri eski tutarlarla kazanılan sıfat kendiliğinden sürmez. Bu kişiler şartları sağladıklarını çalıştıkları yatırım kuruluşuna yazılı veya elektronik ortamda tevsik etmezse, nitelikli yatırımcıya özgü araçlarda yalnız satış yönünde emir verebilir. Sıfatı kazandıktan sonra tutarların altına düşeni koruyan hüküm de kaldırıldı; bu durumda III-39.1 m.30 ve II-5.2 m.9 usulü uygulanır (i-SPK.37.10). Değişiklik 26 Ekim güncel kaydındadır.

Sınır

Hangi belge istenir

Okunan SPK metinleri tevsik edici belgelerin türünü saymaz. Hesap ekstresi, portföy dökümü, işlem listesi, lisans veya çalışma belgesinden hangisinin kabul edileceği yatırım kuruluşunun prosedürüne kalır. Bu sayfa belge listesi vermez.

Farklı kuruluşlardaki varlıkların toplanıp toplanmayacağı ve döviz cinsi varlıkların hangi tarihteki değerle ölçüleceği okunan metinlerde yazmaz. Sıfat, haklardan vazgeçme anlamına da gelmez; bu soru nitelikli yatırımcı ve tecrübe sayfasındadır.