Serbest fona kimler yatırım yapabilir?

Resmî düzenleme

Yalnız nitelikli yatırımcı

III-52.1 m.11/1, katılma paylarının halka arz edilmesini ya da belirli kişi ve kuruluşlara tahsisli veya nitelikli yatırımcılara satılmasını zorunlu tutar. Serbest şemsiye fon, payları sadece nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulan fonları kapsar (m.6/1-d). Serbest fon payı bu yüzden yalnız nitelikli yatırımcıya satılır.

Tebliğ nitelikli yatırımcıyı kendisi tanımlamaz; Kurulun ilgili düzenlemelerinde tanımlanan nitelikli yatırımcıya atıf yapar (m.3/1-o).

Resmî düzenleme

Nitelikli yatırımcı kimdir

Nitelikli yatırımcı tanımı tebliğlerde, yatırım kuruluşları düzenlemesindeki profesyonel müşteri kavramına atıfla yapılır. Örneğin II-5.2 m.4/1-m, nitelikli yatırımcıyı talebe dayalı profesyonel kabul edilenler dahil profesyonel müşteriler olarak tanımlar. III-39.1 m.32/3, talebe dayalı profesyonel müşteri şartlarından yalnız finansal varlık şartını sağlayanları da nitelikli yatırımcı sayar. Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yatırım Kuruluşlarına İlişkin Rehber (i-SPK.37.1; son değişiklik i-SPK.37.10) bu iki grubu birlikte yazar. II-5.2 fon payı ihracına uygulanmadığından (m.2/2), tanımın serbest fona taşınması III-52.1 m.3/1-o’daki atfa dayanan bir okumadır.

Böylece dört grup oluşur: III-39.1 m.31/1’de sayılan aracı kurum, banka, portföy yönetim şirketi, kolektif yatırım kuruluşu, sigorta şirketi, emekli sandığı ve kamu kurumu gibi kuruluşlar; m.31/1-d’deki aktif toplamı, yıllık net hasılat ve özsermaye kıstaslarından en az ikisini taşıyan kuruluşlar; m.32’ye göre talep edip şartlardan en az ikisini tevsik eden kişiler; m.32/1-b’deki finansal varlık şartını tek başına sağlayanlar. Şartların ayrıntısı ve kayıt usulü nitelikli yatırımcı nasıl olunur sayfasındadır.

Finansal varlık şartı 26 Ekim 2026 tarihli i-SPK.37.10 ilke kararıyla 50 milyon TL’dir. Bu tutar III-39.1’in metnindeki tutar değildir; Kurul tutarı m.32/2’deki yetkiyle değiştirir. Tutarın tarihçesi eşik kaydındadır.

Resmî düzenleme

Satış yapan kuruluşun yükümlülüğü

Serbest fon payını satan kuruluş, satışın bu konuda yeterli bilgi ve deneyime sahip personel tarafından yapılmasını sağlar. Yatırımcının nitelikli yatırımcı vasfını haiz olduğuna dair bilgi ve belgeleri temin etmek ve düzenli tutmak da bu kuruluşun yükümlülüğüdür (III-52.1 m.25/4).

Serbest fon payları ancak kurucunun talebiyle TEFAS kapsamına alınabilir ve orada da yalnız nitelikli yatırımcıya satılır (Fon Rehberi 6.8(c)). TEFAS’ta işlem gören serbest fonda dağıtım kuruluşu, işlemden önce talimat veren yatırımcının MKK nezdinde nitelikli yatırımcı olarak tanımlandığını kontrol eder. Kuruluş, m.25/4’ün ilk cümlesindeki yükümlülüğü yatırımcıdan izahname ile yatırımcı bilgi formunu okuyup anladığına ve fonun risklerini algıladığına dair yazılı veya elektronik beyan alarak da yerine getirebilir (6.8(ğ)).

Resmî düzenleme

MKK kaydı

II-5.2 m.9/2’ye göre yatırımcının nitelikli olduğu bilgisi, ilgiliden alınan beyan üzerine MKK üyesi yatırım kuruluşunca merkezi kaydi sisteme işlenir. Bir kuruluşun yaptığı kayıt yeterlidir ve yatırımcının bütün tekil hesapları nitelikli sayılır. Müşterek hesabın nitelikli sayılması için hesap sahiplerinin hepsinin nitelikli olması gerekir. Kurumsal yatırımcıların kaydı beyan aranmadan re’sen yapılır.

Resmî düzenleme

Unvanında “özel” geçen serbest fon

Belirli yatırımcılara tahsis edilen fonun unvanında “özel” ibaresi bulunur ve unvanın sonunda yer alır (Fon Rehberi 2(e)). Unvanında “özel” ibaresi olan serbest fonun yatırımcıları, fon ihraç başvurusu sırasında işlem yasaklı olamaz (4.3/5). Özel fonların payları TEFAS’ta işlem görmez (6.8(b)).

Resmî düzenleme

Eski tutarla kazanılan sıfat

i-SPK.37.10, eski tutarlarla kazanılmış sıfatı koruyan hükmü 26 Ekim 2026’dan itibaren kaldırdı. Eski tutarlarla sıfat kazananlar şartları sağladıklarını çalıştıkları yatırım kuruluşuna yazılı veya elektronik ortamda tevsik etmezse, nitelikli yatırımcıya özgü araçlarda yalnız satış yönünde emir verebilir. Ayrıntı 26 Ekim güncel kaydındadır.

Sınır

Okunan metinlerin sınırı

II-5.2, yatırım fonu katılma payı ihracını kendi kapsamı dışında tutar (m.2/2). Fon tarafındaki MKK kontrolünü TEFAS’taki serbest fon için Fon Rehberi 6.8(ğ) ayrıca yazar. TEFAS dışındaki satışta müşterek hesap kuralının fon payına aynen uygulanıp uygulanmadığı okunan metinlerde açık değildir.

Nitelikli yatırımcı sıfatı yatırım yetkisini belirler. Satış kusurundan doğan talebi kendiliğinden düşürmez; bu soru nitelikli yatırımcı ve tecrübe sayfasındadır.