sermayehukuku.com

[ ARŞİV ]

Sözlük

Altmış terimin kısa karşılığı. Ayrı adres, aynı soruyu zaten cevaplayan sayfanın yanına açılmaz.

Terimler

Fon tasfiyesi

Tanım
Fon malvarlığının satılıp katılma payı sahiplerine dağıtılmasıdır.
Bağlam
Olağan sona ermeden ayrı, Kurulun özel usulü de tasfiye sayılır.
Kriz açısından
131 fon, 2026/61 usulüne bağlıdır. Dağıtım, tazminat hükmü değildir.

Katılma payı

Tanım
Yatırımcının fon malvarlığındaki pay oranını gösteren kaydi haktır.
Bağlam
Fonun içindeki hisse veya nakit, yatırımcının şahsi malı değildir.
Kriz açısından
Tasfiye ödemesi bu pay oranına göre okunur.

PYŞ

Tanım
Portföy yönetim şirketi, fonu belge ve mevzuata göre yöneten kurucudur.
Bağlam
Kurucu sıfatı, her değer kaybının kusur sayılması demek değildir.
Kriz açısından
Yedi kurucu, 2026/61 listesindeki fonların kurum kayıtlarıdır.

Portföy saklayıcısı

Tanım
Fonun varlıklarını saklayan ve kayıtlarını karşılaştıran kuruluştur.
Bağlam
Saklama görevi, portföy kararını üstlenmek değildir.
Kriz açısından
2026/61, Tera fonları için İş Bankası’nı, diğer altı kurucu için Ziraat’i saklayıcı olarak görevlendirir. Bu, geçmiş kusur hükmü değildir.

TEFAS

Tanım
Fon paylarının alınıp satıldığı elektronik platformdur.
Bağlam
Emir, platform kaydı ve gerçekleşme statüsü ayrıdır.
Kriz açısından
2026/60, yedi şirketin TEFAS’taki fonlarını alım ve satıma kapatır.

MKK

Tanım
Katılma payının ve üzerindeki takyidatın tutulduğu merkezi kayıttır.
Bağlam
Pay adedi, rehin, haciz ve gerçekleşmemiş emir ayrı kalemlerdir.
Kriz açısından
2026/61 dağıtımı, mutabakatı yapılmış kayda bağlar.

Valör

Tanım
Emrin hangi fiyat ve hangi gün için işleme alınacağını belirleyen kesittir.
Bağlam
Kesim saati ile valör aynı cümle değildir.
Kriz açısından
17 Eylül 2026 saat 13.30, ihbarlı fonların tasfiye usulüne giriş kesitidir. Her fonun kendi alım satım saati değildir.

Geri alım

Tanım
Yatırımcının katılma payını fona iade ederek nakde dönme talimatıdır.
Bağlam
İtfa, payın sona ermesi; geri alım, iade emridir. İkisi her metinde aynı işi görmez.
Kriz açısından
2026/61, Takasbank TEFAS üzerinden verilmiş ve gerçekleştirilmemiş bazı iade talimatlarını fon borcu olarak önce öder. Her geri alım emri bu statüye girmez.

Tasfiye açığı

Tanım
Kayıttaki veya beklenen değer ile fiilen dağıtılan nakit arasındaki ekonomik farktır.
Bağlam
Açık, tazminat tutarı diye yazılmaz.
Kriz açısından
2026/61 nakdi, satış veya vade ve giderler üzerinden pay oranında aktarır.

Kayıp illiyeti

Tanım
Görülen ekonomik kaybın hangi kısmının ihlalden geldiğini sorar.
Bağlam
İngilizce karşılığı loss causation’dır. Piyasa, gider ve iskonto ayrıca durur.
Kriz açısından
Fonun bütün düşüşü, bir davalının hanesine yazılmaz.

Karar illiyeti

Tanım
Yatırımcının alım veya satım kararının, iddia edilen ihlale bağlanıp bağlanmadığını sorar.
Bağlam
İngilizce karşılığı transaction causation’dır. Kayıp illiyetinden ayrıdır.
Kriz açısından
Dönemde işlem yapmış olmak, bu bağı kendiliğinden kurmaz.

Olay çalışması

Tanım
Bir olayın fiyat etkisini piyasadan ayırmaya çalışan ölçüm adıdır.
Bağlam
Kayıp illiyeti sayfası bu adı, okunan Türk kararlarında standart yöntem olarak işlemez.
Kriz açısından
Bu ad, kayıp illiyeti sayfasında yerleşik hesap diye durmaz. Zarar hesabı sayfası tutar üretmez.

Müteselsil sorumluluk

Tanım
Birden fazla kişinin aynı zarardan birlikte sorumlu sayılmasıdır.
Bağlam
SPKn m.32 bunu, saydığı kamuyu aydınlatma belgelerindeki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgi için imzalayanlar ve ilgili tüzel kişi bakımından yazar.
Kriz açısından
Aynı soruşturmada adı geçen her kişi, yatırımcıya karşı müteselsil borçlu olmaz. Her kişinin fiili ayrıca bağlanır.

Yansıma zarar

Tanım
Şirket malvarlığındaki eksilmenin pay değerine yansımasıdır.
Bağlam
Pay sahibi bu tutarı kendi kasasına isteyemez. Ödeme yönü şirkettir.
Kriz açısından
Fon katılma payı, portföy şirketinin payı değildir.

İhtiyati haciz

Tanım
Vadesi gelmiş para alacağı için, dava veya takipten önce malın güvenceye alınmasıdır.
Bağlam
İhtiyati tedbirden ayrı bir saati ve şartı vardır.
Kriz açısından
Fon portföyü, yatırımcının şahsi haciz hedefi değildir.

İhtiyati tedbir

Tanım
Bir hak veya maldaki tehlike için verilen geçici korumadır.
Bağlam
Para alacağını tedbirle bloke etmek, haciz rejimini onun sürelerinin dışına çıkarır.
Kriz açısından
Aynı sayfa, iki aracı ve fon malvarlığı yasağını ayırır.

YTM

Tanım
Yatırımcı Tazmin Merkezi, SPK tazmin kararından sonra ödeme veya teslim açığını yürüten kamu tüzel kişisidir.
Bağlam
Fon fiyatının düşmesini sigortalayan bir sistem değildir.
Kriz açısından
2026 tavanı 2.065.145 TL’dir. TMSF güvencesi ile toplanmaz.

TSPB Hakem Heyeti

Tanım
Birlik üyesi ile müşteri arasında, borsa dışı sermaye piyasası faaliyetinden doğan zarar uyuşmazlığına bakan heyettir.
Bağlam
Mahkeme, SPK veya YTM’nin yerine geçen genel yol değildir.
Kriz açısından
Önce üyeye başvuru, otuz gün cevap ve altmış gün heyet süresi başvuru sayfasındadır.

Çekişmeli alacak

Tanım
Konkordatoda varlığı veya tutarı ihtilaflı olduğu için ayrı kayda alınan alacaktır.
Bağlam
Bildirim süresi, alacağı kendiliğinden düşüren bir silme değildir.
Kriz açısından
Fon tasfiye hakkı, üçüncü kişinin konkordatosundaki alacakla aynı sıra değildir.

Uygunluk testi

Tanım
Genel müşteride, ürünün riskini anlayacak bilgi ve tecrübenin bulunup bulunmadığını ölçen testtir.
Bağlam
III-39.1 m.33’tedir. Yerindelik testi bu maddede değildir.
Kriz açısından
Testin yapılmaması, fonun değer kaybını kendiliğinden hizmet kusuru yapmaz. Yapılmış olması da her satış kusurunu silmez.

Yerindelik testi

Tanım
Bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığından önce, hizmetin amaç, mali durum, bilgi ve tecrübeye uyumunu ölçen testtir.
Bağlam
III-37.1 m.40’tadır. Uygunluk testinin yerine geçmez. Emir iletimi bu testi kendiliğinden aramaz.
Kriz açısından
Kişiye özgü tavsiye bu alanın içine girebilir. Yalnızca iletilen emir, yerindelik kurulduğu anlamına gelmez.

Risk bildirim formu

Tanım
Riskin anlatıldığının yazılı izidir.
Bağlam
İmzası, söylenen garanti veya eksik anlatım iddiasını kendiliğinden düşürmez. Uygunluk, yerindelik ve fonun bilgi formu ile birlikte okunur.
Kriz açısından
Kaldıraçlı işlem kararlarındaki ret çizgisi, fon satışına otomatik taşınmaz.

Emrin iletilmesi

Tanım
Müşteri emrinin alınması, iletilmesi veya gerçekleştirilmesidir. Kişiye özgü tavsiye ve genel bilgilendirmeden ayrı bir hizmettir.
Bağlam
İngilizce karşılığı execution-only diye anılır. “Emir uygulandı” cümlesi, fiilen yönlendirme varsa ilişkiyi tek başına bitirmez.
Kriz açısından
Yerindelik testi, emir iletiminde kendiliğinden aranmaz.

İzahname

Tanım
Halka arz veya borsada işlem görebilme için hazırlanan ve Kurulca onaylanan belgedir.
Bağlam
Onay, bilgilerin doğruluğunun Kurulca üstlenilmesi değildir. Fonun izahnamesi ve yatırımcı bilgi formu, sözlü vaadi göstermez.
Kriz açısından
Sürekli özel durum açıklaması bu belgenin yerine geçmez.

Kamuyu aydınlatma

Tanım
İzahname, özel durum açıklaması, finansal rapor ve Kurulun saydığı diğer belgelerle piyasaya verilen bilgidir.
Bağlam
Yanlış, yanıltıcı veya eksik açıklama tek başına tazminat değildir. Belge, imzalayan, karar veya fiyat etkisi ve zarar ayrı sorulur.
Kriz açısından
Şirketin kötü performansı yanlış açıklama değildir. SPKn m.32 bu belgelerin bir kısmı içindir.

Piyasa suistimali

Tanım
Bilgi suistimali, piyasa dolandırıcılığı ve piyasa bozucu eylemi kapsayan üst başlıktır.
Bağlam
Üçü ayrı rejimdir. Bir tespitin veya suç duyurusunun varlığı, zararın kendiliğinden tazmin edileceği anlamına gelmez.
Kriz açısından
Bu kayıt kimseyi manipülasyonla suçlamaz. Yatırımcının kendi işlemi ayrıca bağlanır.

Bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı

Tanım
Bilgi suistimali, henüz duyurulmamış bilgiye dayalı emirdir. Piyasa dolandırıcılığı, işlemle yanıltıcı izlenim yaratmak veya yanıltıcı bilgiyi menfaat için yaymaktır.
Bağlam
Piyasa bozucu eylem, suç değilse idari yaptırımdır. Üçü aynı tazminat cümlesi değildir.
Kriz açısından
Suç duyurusu mahkûmiyet değildir. Tazminat, yatırımcının kendi işlemi ve zararı ile ayrıca kurulur.

Manipülasyon

Tanım
Piyasa suistimali iddiasının, yatırımcının kendi işlemi ve o işlemdeki zararı ile bağlanması sorusudur.
Bağlam
Aynı soruşturmada adın geçmesi davalı havuzu kurmaz. Müteselsil sonuç, her kişinin fiilinden ayrıca çıkar.
Kriz açısından
Suç duyurusu mahkûmiyet değildir. Bu sitede bir kişi veya kurum manipülasyonla suçlanmaz.

Doğrudan zarar

Tanım
Kişinin kendi malvarlığında doğan eksilmedir.
Bağlam
Şirket malvarlığındaki eksilmenin pay değerine yansıması doğrudan zarar değildir. O tutarın ödeme yönü şirkettir.
Kriz açısından
Fon katılma payı, anonim şirket payı değildir.

İlişkili taraf

Tanım
Fonun borsa dışı sözleşmesinin, bir ilişkiden etkilenmeden, objektif koşullarda ve adil fiyatla yapılması kuralının konusudur.
Bağlam
Okunan kural III-52.1 m.19/3’tür. Bunun ötesinde bir ilişkili taraf yasağı satır satır işlenmedi.
Kriz açısından
Aynı grupta adın geçmesi, işlemi kendiliğinden kusurlu yapmaz.

Organik bağ

Tanım
Aynı ortak, aynı adres, akrabalık veya yönetim örtüşmesiyle anılan grup ilişkisidir.
Bağlam
Tek başına diğer şirketi borçlu yapmaz. Sorumluluk, tüzel kişilik ayrılığının dürüstlüğe aykırı kullanımının somut işlemle gösterilmesine bağlıdır.
Kriz açısından
Hâkimiyetin m.202’deki kullanımı ve perde kaldırma bu adın kendisi değildir.

Perde kaldırma

Tanım
Tüzel kişilik ayrılığının, dürüstlüğe aykırı kullanımında istisnai olarak arkasının görülmesidir.
Bağlam
Aynı grupta olmak perdeyi kaldırmaz. TTK m.202’nin denkleştirme davası ve organik bağ iddiası bu davanın adı değildir.
Kriz açısından
Tasarrufun iptali ve muvazaa bu teorinin adı değildir. Şartları kendi sayfasındadır.

Hâkimiyet

Tanım
TTK m.202’de, bağlı şirketi kayba uğratan ve faaliyet yılında denkleştirilmeyen hukuka aykırı kullanımdır.
Bağlam
Hâkim şirket olmak, hâkimiyetin kötüye kullanıldığı anlamına gelmez. Tazminat, bağlı şirketin zararınadır.
Kriz açısından
Salt grup yapısı zarar kanıtı değildir. Tazminat, bağlı şirketin zararınadır.

Dijital delil

Tanım
Yatırım kuruluşunun silinemez biçimde sakladığı emir formu, elektronik emir ve ses kaydıdır.
Bağlam
İhtilaflı kayıt, saklama süresi bitse de ihtilaf kapanana kadar durur. Ekran görüntüsü bu kaydın kopyası değildir.
Kriz açısından
Telefon, mesaj ve TEFAS logu ayrı kayıtlardır. Biri diğerinin yerine geçmez.

D&O

Tanım
Yöneticinin sorumluluğuna ilişkin sigorta poliçesidir.
Bağlam
Genel mesleki sorumluluk, bağımsız denetçi teminatı ve gayrimenkul değerleme teminatı ayrı sözleşmelerdir.
Kriz açısından
Poliçe okunmadan soruşturma, savunma gideri veya idari para cezasının teminatta olduğu yazılmaz. Bu krizdeki bir poliçe bağlanmadı.

Rücu

Tanım
Sigortacının, ödediği tazminat tutarınca sigortalının yerine geçmesi ve sorumlulara karşı hakkı o tutarda devralmasıdır.
Bağlam
Bu geçişe halefiyet de denir. Portföy şirketi, saklayıcı ve dağıtıcı arasında bir paylaşım oranı kurmaz.
Kriz açısından
Aralarındaki sözleşmesel rücu okunmadı. Bu ilişki açık soru olarak durur.

TMSF

Tanım
Kredi kuruluşundaki mevduat ve katılım bankası hesabı için kişi başına uygulanan güvencedir.
Bağlam
2026 tutarı 1.200.000 TL’dir. Yatırım fonu katılma payının değerini garanti etmez.
Kriz açısından
YTM’nin 2.065.145 TL’lik tavanı ile toplanmaz. “Katılım fonu” burada yatırım fonu payı değildir.
Rehber
TMSF

Nitelikli yatırımcı

Tanım
Mevzuatın ayrı eşikle tanımladığı yatırımcı sıfatıdır.
Bağlam
Bu sıfat, haklardan peşinen vazgeçmek değildir. Tecrübe, kusur paylaşımında ağırlık taşıyabilir.
Kriz açısından
İkisi de fon zararını kurumun veya yatırımcının üzerine kendiliğinden yazmaz.

SPK şikâyeti

Tanım
Kurulun denetim ve yaptırım yolunu açan başvuru veya ihbardır.
Bağlam
Kurul, bu başvuruda yatırımcı adına tazminata hükmetmez. Özel hukuk talebi ayrıca açılır.
Kriz açısından
Şikâyet, mahkûmiyet veya kusur kabulü değildir.

Tasfiye hakkı

Tanım
Katılma payı sahibinin, fonun tasfiye nakdinden pay oranında dağıtım alma hakkıdır.
Bağlam
Bir üçüncü kişiden tazminat isteme hakkı ayrı borç, ayrı muhatap ve ayrı süre doğurur.
Kriz açısından
İkisi birlikte kullanılabilir. Aynı zarar iki kez tahsil edilmez.

Fon malvarlığının ayrılığı

Tanım
Fonun portföyü, kurucunun ve saklayıcının malvarlığından ayrıdır.
Bağlam
Bu portföy, onların borcu için haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz.
Kriz açısından
Yatırımcının kendi katılma payı üzerindeki rehin veya haciz bu yasağın kendisi değildir.

Rehin

Tanım
Kaydi katılma payı üzerinde, MKK kayıtlarına yansıtılan teminat hakkıdır.
Bağlam
Teminat ve intifa da bu kayıt katmanındadır. İhtiyati hacizden ayrı bir haktır.
Kriz açısından
2026/61 bu kayıtları mutabakata alır. Nakdin rehin alana mı, yatırımcı hesabına mı gideceğini bülten yazmaz.

Zamanaşımı

Tanım
Davanın belirli bir süreden sonra açılamaması sonucudur.
Bağlam
Fon zararı için tek zamanaşımı yoktur. Hangi talebin hangi süreye girdiği ayrıca sorulur.
Kriz açısından
Tasfiye açığı, kamuyu aydınlatmadaki altı ayın kendiliğinden içine girmez.

Altı aylık süre

Tanım
SPKn m.32’nin dördüncü fıkrasında tarif edilen kamuyu aydınlatma tazminatının, zararın meydana geldiği tarihten işleyen süresidir.
Bağlam
Kanun bu süreyi zamanaşımı diye yazar. Her fon kaybının süresi değildir.
Kriz açısından
Fon tasfiyesindeki dağıtım farkı ve şirket yansıma zararı bu altı aya kendiliğinden yazılmaz.

Arabuluculuk

Tanım
Bazı davalardan önce başvurulması gereken uyuşmazlık yoludur.
Bağlam
Konusu para olan ticari alacak veya tazminat davasında Türk Ticaret Kanunu bunu dava şartı yapar.
Kriz açısından
Her fon zararı davasından önce arabuluculuk aranmaz. İdari işlem iptali bu cümlenin dışındadır.

Görevli mahkeme

Tanım
Uyuşmazlığa hangi mahkeme türünün bakacağını gösteren kuraldır.
Bağlam
Fon zararı için tek görevli mahkeme yoktur. Ticari davada asliye ticaret mahkemesi görevlidir.
Kriz açısından
Tüketici uyuşmazlığı ve genel hukuk davası başka görev kuralına gider.

Tüketici hakem heyeti

Tanım
Parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlığına bakan heyettir.
Bağlam
2026 eşiği 186.000 TL’dir. Fon veya yatırım hizmeti, yatırımcı gerçek kişi diye kendiliğinden tüketici uyuşmazlığı olmaz.
Kriz açısından
TSPB Hakem Heyeti ve asliye ticaret mahkemesi bu heyetin yerine geçmez.

Yaklaşık ispat

Tanım
İhtiyati haciz için alacağın ve tutarın kabaca gösterilmesidir.
Bağlam
Zarar hesabındaki model bu gösterimin yerine geçmez.
Kriz açısından
Miktar belirsizse haciz kapısı daralır. Bu gösterim, tazminatın tutarını kurmaz.

Mahsup

Tanım
Aynı ekonomik kaybın, tahsil edilen tutar düşülerek bir kez istenmesidir.
Bağlam
Tasfiye ödemesi net hesabın içindedir. Tasfiye hakkı ve tazminat olarak iki kez istenmez.
Kriz açısından
Müterafik kusur ve zararı azaltma, dosyaya göre indirim tartışmasıdır. Bu kayıt indirim tutarı yazmaz.
Rehber
Mahsup

Piyasa riski

Tanım
Fonun, yönetim kararı dışında fiyatın genel hareketinden değer kaybetmesidir.
Bağlam
Değer kaybı, yönetim kusurunun kanıtı değildir. Kusur, somut göreve aykırı bir kararla kurulur.
Kriz açısından
Piyasa kaybı ile o karara bağlanan kaybın ayrılması bu maddede ölçülmez.

El koyma

Tanım
CMK m.128’de, şüpheli veya sanığa ait mal, hesap ve alacağa suç soruşturması içinde uygulanan tedbirdir.
Bağlam
Yatırımcı lehine bir ihtiyati haciz hakkı doğurmaz.
Kriz açısından
Soruşturmada malvarlığına el konulması, yatırımcının alacağının güvenceye alındığı anlamına gelmez.
Rehber
El koyma

Suç duyurusu

Tanım
Bir suç iddiasının savcılığa iletilmesidir.
Bağlam
Bu Kanundaki suçların soruşturması, Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır.
Kriz açısından
Başvuru mahkûmiyet değildir. SPK şikâyeti de bu başvurunun kendisi değildir.

Kesinleşmiş ceza kararı

Tanım
Ceza yargılamasının kesin hükümle bitmiş hâlidir.
Bağlam
TBK m.74, hukuk hâkimini ceza hukukunun kusur hükümlerinden, beraatten ve ceza hâkiminin zarar belirlemesinden bağımsız tutar.
Kriz açısından
Kesinleşmiş hükümdeki maddi olgunun bağlayıcılığı bu maddenin cümlesi değildir.

İşlem yasağı

Tanım
SPK’nın, makul şüpheye dayandırdığı piyasa tedbiridir.
Bağlam
Mahkûmiyet veya yatırımcı lehine tazminat hükmü değildir.
Kriz açısından
Tedbirin yargısal denetimi idari yargının işidir.

İflas masasına kayıt

Tanım
Adi iflas tasfiyesinde alacağın, ilândan itibaren bir ay içinde masaya yazdırılmasıdır.
Bağlam
Geç kalan alacak, iflas kapanana kadar kabul edilebilir. Önce kararlaştırılmış paylaşıma katılamaz.
Kriz açısından
Fon tasfiyesi bu kayıt değildir.

Konkordatoda alacak bildirimi

Tanım
Borçlu konkordatodaysa, üçüncü kişiye karşı tazminat alacağının komiserin ilânından itibaren on beş gün içinde bildirilmesidir.
Bağlam
Çekişmeli alacak için tasdik ilanından sonraki bir aylık dava bu bildirimin kendisi değildir.
Kriz açısından
Fonun tasfiye ödemesi bu bildirim değildir.

İİK m.308/b

Tanım
İtiraza uğramış alacaklıya, konkordato tasdik kararının ilânından itibaren bir ay içinde dava açma imkânı veren hükümdür.
Bağlam
Süresinde açılmayan dava, çekişmeli alacağa ayrılan paydan ödeme istemini düşürür.
Kriz açısından
Kanun bu sonucu alacağın kendisinin sona ermesi diye yazmaz.

Mesleki sorumluluk sigortası

Tanım
Poliçede tarif edilen mesleki faaliyeti teminat altına alan sözleşmedir.
Bağlam
Fon yatırımcısının her zararı bu faaliyetin içinde değildir. Yönetici sorumluluk poliçesinin yerine geçmez.
Kriz açısından
Bu krizdeki bir poliçe okunmadan teminat yazılmaz.

Uygulanacak hukuk

Tanım
Uyuşmazlığın hangi ülkenin kurallarıyla çözüleceğini gösteren bağdır.
Bağlam
Yatırımcının yurt dışında yerleşik olması, yabancı hukuk uygulanacağı anlamına gelmez. Yetki ayrı sorudur.
Kriz açısından
Tüketici sözleşmesinde mutad meskenin emredici koruması saklıdır.

Alttaki tablo, ayrı adresi olan maddeleri gösterir.

TürBaşlık
TerimMüteselsil sorumluluk
TerimOlay çalışması

Yayınlayan: Genesis Hukuk

İnceleyen: Sercan Koç

Son güncelleme: