Banka Ekstresi Fon Davasında Ne İspatlar?

Resmî düzenleme

Banka ekstresi fon davasında delil midir?

Evet, uyuşmazlık konusu vakıayı ispata elverişli olduğu ölçüde belgedir. HMK m.199, yazılı veya basılı metin ile elektronik ortamdaki verileri belge sayar. Elektronik banka ve yatırım hesabı kaydı bu tanıma girebilir.

Belge olması, içeriğindeki her hususun tek başına kesin ispatlandığı anlamına gelmez. HMK m.190, kanunda özel düzenleme yoksa ispat yükünü, iddia ettiği vakıaya bağlanan sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa yükler. m.194, dayandığı vakıanın somutlaştırılmasını ve hangi delilin hangi vakıayı ispatladığının açıkça belirtilmesini ister.

Hangi vakıanın ispatlandığı, belgenin sıradan mevduat hesabı ekstresi mi yoksa yatırım hesabı ekstresi mi olduğuna bağlıdır. Tek başına ekstre, çoğu durumda emrin TEFAS’a hangi anda iletildiğini, neden gerçekleşmediğini veya MKK’daki pay sahipliğinin bütün ayrıntılarını ispatlamaz.

Hukuki yorum

Banka hesabı ekstresi ile yatırım hesabı ekstresi arasındaki fark nedir?

İki belge aynı şey değildir. Mevduat veya vadesiz hesap ekstresi, hesaptan çıkan veya hesaba giren tutarı, işlem tarihini, karşı hesabı veya işlem kanalını ve bankanın yazdığı işlem açıklamasını gösterebilir. Fon alımı için nakit çıkışı veya fon satışı sonrası para girişi bu belgede durabilir.

Bu alanların tam içeriği bankadan bankaya değişir. Sermaye piyasası emrinin bütün teknik alanlarını içermek zorunda olan tek tip bir mevduat ekstresi standardı yoktur.

Hesaptan 500.000 TL’nin fon alımı için çıktığı vakıası mevduat ekstresiyle desteklenebilir. Saat 12.47.31’de verilen emrin 12.47.34’te TEFAS’a iletildiği ve şu nedenle reddedildiği vakıası, sıradan banka hesabı ekstresinden çoğu zaman çıkmaz.

Yatırım hesabı ekstresi daha güçlü işlem verisi taşıyabilir. Ekstredeki işlem zamanı, emrin bankaya verildiği veya TEFAS’a ulaştığı zamanla mutlaka aynı veri değildir.

Resmî düzenleme

Yatırım hesabı ekstresinde hangi bilgiler bulunmalıdır?

III-45.1 m.17/2, ilgili dönem içinde alınan veya satılan sermaye piyasası araçları bakımından aracın adını, alım ya da satım tarihini, zamanını, fiyatını ve miktarını zorunlu tutar. Nakit, menkul kıymet ve diğer varlık hareketleri ile hesaba tahakkuk eden komisyon, ücret ve vergiler de açık biçimde yer alır.

m.31, bankaları bu tebliğdeki belge ve kayıt düzenine yalnız yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetler bakımından tabi tutar. Bankanın mevduat hesabı, bu sınırın dışında kalan bir cari hesap ekstresi olarak okunur.

Ekstre aylık dönemler itibarıyla ilgili dönemi izleyen 7 iş günü içinde gönderilir veya müşterinin yazılı talebiyle elektronik posta adresine gönderilir ya da elektronik erişime açılır. İlgili dönemde işlem yapmayan müşteriye ekstre gönderilmeyebilir. Profesyonel müşteri, münhasır sözleşme veya çerçeve sözleşmedeki hükümle ekstre gönderilmemesini kararlaştırabilir. Gönderildiğinin veya erişim sağlandığının ispatı yatırım kuruluşundadır.

Resmî düzenleme

Ekstrede fon kodu yoksa belge geçersiz midir?

Hayır. m.17, sermaye piyasası aracının adını zorunlu tutar. Fonun KAP veya TEFAS kodunun ayrıca yazılması bu maddede yoktur. Kodun bulunmaması tek başına belgeyi değersiz yapmaz.

Benzer isimli fonlar veya fonun kimliğinde tereddüt varsa KAP kodu, ISIN, yatırım hesabı hareketi, TEFAS veya MKK kaydıyla kimlik netleştirilir.

Hukuki yorum

Ekstre satış emri verildiğini ispatlar mı?

Yatırım hesabı ekstresi, gerçekleşen alım satımı belgelemek bakımından güçlüdür. Yatırımcının X fonundan 50.000 payı 14 Eylül’de şu fiyatla sattığı iddiası, m.17’deki ad, tarih, zaman, fiyat ve miktar nedeniyle bu ekstreyle desteklenebilir. 50.000 pay örnektir. Bir fonun sonucu değildir.

Hesap ekstresi gerçekleşen işlemi gösterir. Emir kaydı, müşterinin ne talimat verdiğini ve talimatın sisteme hangi anda ulaştığını gösterir. Bu iki vakıa aynı değildir.

Ekstrede satış görünmüyor sonucu, müşteri hiç satış emri vermedi anlamına gelmez. Emir verilmiş fakat gerçekleşmemiş olabilir. Ekstrede fon görünmüyorsa yatırımcı fon almamıştır diye yazılmaz.

Resmî düzenleme

Emir verilmiş ama işlem gerçekleşmemişse ispat yükü kimdedir?

III-45.1 m.8/3, sözlü alım satım emrine dayanılarak işlem yapıldığını ileri süren yatırım kuruluşuna, sözlü emrin varlığını ispat yükünü verir.

m.8/4, alım veya satım emri vermesine rağmen işlem gerçekleştirilmediğini iddia eden müşteriye, emri verdiğini ispat yükünü verir. Fon satım emri verdiğini fakat emrin gerçekleştirilmediğini ileri süren yatırımcı bakımından, yalnız hesabına para girmediğini gösteren ekstre yeterli olmayabilir. Emri verdiği de ispatlanmalıdır.

Bu ispatın kayıt katmanı emir kaydı sayfasındadır. Ekstre, o kaydın yerine geçmez.

Resmî düzenleme

Banka logları hangi bilgileri gösterebilir?

m.8/2, elektronik ortamda alınan emirlerde tarih, zaman, müşteri ve emri ileten kaynağın IP numarası ile emrin kaynağını gösteren elektronik logun tutulmasını zorunlu kılar. Telefonla alınan emrin ses kaydı ayrı durur.

m.27/1, elektronik olanlar dahil belgeleri, gerçekleşip gerçekleşmemesine bakılmaksızın müşteri emir formlarını, elektronik emirleri ve faks kayıtlarını 10 yıl saklanacak kayıtlar arasında yazar. Ses kayıtları için süre 3 yıldır. İhtilaflı kayıt, bu süreyle sınırlı olmaksızın ihtilaf bitene kadar durur. Bankalar yalnız 5 yıl emir kaydı saklar yazılmaz. Ses kayıtları da 10 yıldır yazılmaz.

Dört belge birbirinin yerine geçmez. Banka veya yatırım hesabı ekstresi, paranın ve gerçekleşen işlemin izidir. Bankanın elektronik emir ve log kaydı, yatırımcının ne zaman hangi emri verdiğini gösterir. TEFAS kaydı, emrin platforma ne zaman ulaştığını ve platform sürecini gösterir. MKK kaydı, fon payının hak sahibi bazındaki kaydi durumunu gösterir.

Resmî düzenleme

TEFAS kaydı ile banka ekstresi arasındaki fark nedir?

Takasbank TEFAS uygulama esaslarında fon dağıtım kuruluşları alım ve satım talimatlarını müşteri bazında Platforma iletir. İşlem önceliği, fon bazında talimatın sisteme giriş saatine göre uygulanır. Kuruluş, Platforma gönderdiği talimatları Takasbank sistemi üzerinden izleyebilir. Bu metin, dosya adındaki 290318 kaydıdır ve 17 Haziran 2026 esaslarının yerine geçmez.

Bankaya ne zaman talimat verildiği ile talimatın TEFAS’a ne zaman girdiği iki ayrı ispat konusudur. Banka ekstresi ikinci soruyu tek başına genellikle çözmez. Bu ayrımın 17 Eylül rejimindeki sonucu işleme kapalı emir sayfasındadır.

TEFAS kaydı, yatırımcının bankaya emir verdiği zamanı her zaman göstermez.

Hukuki yorum

MKK kaydı neyi ispatlar?

MKK kaydı, yatırımcının hangi fon payına sahip olduğunu, kaydi pay adedini ve sermaye piyasası aracı üzerindeki hakların kaydi durumunu göstermek bakımından önemlidir. Pay adedi ve takyidatın ayrıntısı MKK sayfasındadır.

MKK’da 100.000 pay görünmesi, yatırımcının 16 Eylül saat 12.15’te bankaya satış emri verdiğini tek başına ispatlamaz. 100.000 pay ve 12.15 örnektir.

Mevduat ekstresinde 500.000 TL fon alım bedeli görünmesi de dava tarihindeki MKK pay bakiyesini tek başına ispatlamaz. MKK kaydı satış emrini ispatlar yazılmaz. Banka ekstresi MKK kaydının yerine geçer yazılmaz.

Hukuki yorum

Ekstredeki saat TEFAS emir saati midir?

Hayır, böyle varsayılmaz. m.17’deki zaman, yapılan alım veya satımın işlem zamanıdır. Elektronik emir kaydı, m.8 kapsamında müşteriden emrin alınmasına ilişkin ayrı katmandır. TEFAS’taki sistem giriş saati, Takasbank’ın ayrı platform kaydıdır.

Aynı uyuşmazlıkta üç saat bulunabilir. Birincisi, müşterinin bankaya emir verdiği zamandır. İkincisi, banka veya fon dağıtım kuruluşunun TEFAS’a ilettiği zamandır. Üçüncüsü, işlemin gerçekleştiği zamandır. Ekstrede işlem saati yazıyorsa bu TEFAS emir saatidir yazılmaz.

Resmî düzenleme

Mahkemeden banka ve emir kayıtlarının getirtilmesi istenebilir mi?

Evet. HMK m.195, tarafların ellerinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin ilgili resmî makam, merci ve üçüncü kişilerden getirtilmesini yazar. Mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan delil, bulunduğu yerde incelenebilir.

m.221, üçüncü kişi veya kurumun elindeki ve ispat için gerekli görülen belgenin ibrazının emredilmesini yazar. Banka davanın tarafıysa m.219 ve m.220’deki ibraz rejimi gündeme gelir. Ellerinde bulunan ve dayandıkları belgeleri ibraz etmeleri gerekir. Belge gelmezse m.220’deki sonuçlar uygulanabilir. Bu rejimin metni delil sayfasındadır.

Talep, bütün banka kayıtları şeklinde soyut kalmamalıdır. Tarih aralığı, fon ve ispatlanacak vakıa belirtilerek somutlaştırılması m.194’ün mantığına uyar.

Resmî düzenleme

Ekstreyi alıp itiraz etmemek içeriği kesinleştirir mi?

Hayır. m.17/5, hesap ekstresindeki bilgilerin belirli süre geçtikten sonra müşteri tarafından kabul edilmiş sayılacağına ilişkin sorumsuzluk kayıtlarına çerçeve sözleşmede ve ilgili diğer belgelerde yer verilemeyeceğini yazar. Bu tür kayıtlar hükümsüzdür.

Ekstreyi aldın ve itiraz etmedin, artık bütün işlemleri kabul etmiş sayılırsın şeklindeki genel savunma bu fıkra karşısında otomatik kurulamaz. Kuruluşun hizmet sorumluluğu banka ve aracı kurum sayfasındadır.

Hukuki yorum

Uygulamadan örnek

İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesinin E.2021/657, K.2023/1154 sayılı kararının yayımlanmış metninde, yatırım kuruluşunun telefon kayıtları ve diğer işlem belgeleri bilirkişi incelemesinde kullanılmış ve III-45.1 m.8’deki emir verilmesine ilişkin ispat yükü aktarılmıştır.

Bu karar fon davası değildir. Sermaye piyasası yatırım işlemi uyuşmazlığıdır. Bire bir emsal olarak kullanılmaz. Belge ile emir kaydının ispatta birlikte okunmasına örnektir. Tam metin UYAP’tan bu kayda bağlanmadı.

Hukuki yorum

Banka ekstresi tek başına ne zaman yetersiz kalır?

Beş belge yan yana okunur. Mevduat banka ekstresi para giriş ve çıkışını, tarihi, tutarı ve hesap hareketini en güçlü gösterir. TEFAS iletim zamanını, emir statüsünü ve MKK pay bakiyesini tek başına göstermez.

Yatırım hesabı ekstresi, gerçekleşen sermaye piyasası işlemini, aracın adını, tarih ve saati, fiyatı ve miktarı en güçlü gösterir. Gerçekleşmeyen emrin bütün teknik sürecini ve TEFAS iletim nedenini tek başına göstermez.

Elektronik emir ve log kaydı, emrin verildiği zamanı, kanalı ve kaynağı en güçlü gösterir. Payın sonradan MKK’daki nihai bakiyesini tek başına göstermez.

TEFAS kaydı, platforma iletilen talimatın sistem sürecini en güçlü gösterir. Bankaya daha önce ne zaman talimat verildiğini tek başına göstermez.

MKK kaydı, fon payının hak sahibi bazındaki kaydi durumunu en güçlü gösterir. Banka veya TEFAS emir verme zamanını tek başına göstermez.

Sınır

Bu sayfanın kurmadığı sonuçlar

Banka ekstresi satış emrini kesin olarak ispatlar yazılmaz. Ekstrede fon görünmüyorsa yatırımcı fon almamıştır yazılmaz. Ekstrede işlem saati yazıyorsa bu TEFAS emir saatidir yazılmaz. Banka ekstresi MKK kaydının yerine geçer yazılmaz.

MKK kaydı satış emrini ispatlar yazılmaz. TEFAS kaydı yatırımcının bankaya emir verdiği zamanı her zaman gösterir yazılmaz. Ekstrede fon kodu yoksa belge geçersizdir yazılmaz. Bankalar yalnız 5 yıl emir kaydı saklar yazılmaz. Ses kayıtları da 10 yıldır yazılmaz. Ekstreye itiraz edilmezse içeriği kesinleşir yazılmaz.