İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir

Resmî düzenleme

İki araç

İİK m.257, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcu için ihtiyati haczi düzenler. HMK m.389, uyuşmazlık konusu hakkın elde edilmesinin zorlaşacağı veya gecikmenin sakınca ya da ciddi zarar doğuracağı endişesinde ihtiyati tedbiri düzenler. Para alacağını tedbir kararıyla bloke etmek, haciz rejimini onun süre ve teminat hükümlerinin dışına çıkarır.

Resmî düzenleme

İki ayrı saat

İhtiyati hacizde İİK m.261, kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden infazın istenmesini yazar. Bu süre geçirilirse karar kendiliğinden kalkar. İİK m.264’ün birinci fıkrası başka bir saattir. Dava veya takipten önce haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından, haciz yokluğunda yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde takip talebinde bulunur veya dava açar.

İhtiyati tedbirde HMK m.393, uygulamanın, kararın tedbir isteyene tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmesini yazar. Bu başlangıç, 22.07.2020 tarihli 7251 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle ‘verildiği tarih’ olmaktan çıkmıştır. HMK m.397, dava açılmadan verilen tedbirde esas davanın, uygulanmanın talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılmasını yazar. Bu haftalar, haczin 10 ve 7 gününün yerine konmaz.

Resmî düzenleme

Teminat

İİK m.259 ve HMK m.392 bir teminat yüzdesi yazmaz. Hacizde alacaklı, haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin zararından sorumludur ve kanun, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 96. maddesinde yazılı teminatı gösterir. Alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz. İlam niteliğindeki belgede mahkeme teminata gerek olup olmadığına karar verir. Tedbirde teminat, karşı tarafın ve üçüncü kişilerin muhtemel zararınadır. Talep resmî belgeye veya başka kesin bir delile dayanıyorsa ya da durum gerektiriyorsa mahkeme, gerekçesini yazarak teminat alınmamasına karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan teminat göstermez.

Hukuki yorum

Fon malvarlığı

III-52.1’in 5. maddesinin dördüncü fıkrası, fon malvarlığının kamu alacağı dahil haczedilemeyeceğini, üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını ve iflas masasına giremeyeceğini yazar. Bu yasak fonun portföyündeki varlığa ilişkindir. Yatırımcının kendi katılma payı üzerindeki rehin, haciz veya tedbir, 2026/61 A/2’de ayrı bir mutabakat kalemidir. Bülten, bu takyidatın ödemeyi kime çevireceğine dair bir sıra yazmaz. Üçüncü kişinin kendi malvarlığına yönelen para alacağı ayrıdır. Ceza muhakemesinde el koyma, özel hukuk alacağını güvenceye almaz.

Sınır

Para alacağı ve uyuşmazlık konusu mal

HGK E.2013/21-1791 K.2013/1676, iş kazası tazminatında davacının amacının para alacağını güvenceye almak olduğunu kabul eder. HMK m.33 uyarınca istem ihtiyati haciz hükümlerine gider. HMK m.389, tedbiri uyuşmazlık konusu hak üzerinde tutar. Direnme, gerekçesiz ara karar olduğu için usulden bozulur.

HGK E.2017/1796 K.2021/607, para alacakları için İİK m.257, para dışındaki haklar için HMK m.389 ayrımını tekrarlar. Kararın içindeki 7. HD bozması, tensipte delil toplanmadan verilen kararda alacağın varlığı ve miktarı belli olmadığı için yaklaşık ispatın kurulmadığını yazar. HGK’nın sonucu, İİK m.265 gereği kesin olan bu bozmaya direnilemeyeceğidir.

6325 m.18/A’nın on altıncı fıkrası, dava açılmadan verilen ihtiyati tedbirde HMK m.397’deki ve ihtiyati hacizde İİK m.264’ün birinci fıkrasındaki dava açma süresinin, büroya başvurulmasından son tutanağa kadar işlemeyeceğini yazar.