Tasarrufun iptali

Resmî düzenleme

Kim açar

İİK m.277, davanın konusunu 278, 279 ve 280. maddelerdeki tasarrufların butlanı olarak yazar. Davacı, elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan alacaklıdır. İflas idaresi de açabilir. 245. madde ve 255. maddenin üçüncü fıkrasındaki hâllerde alacaklıların kendileri açabilir.

m.282, davayı borçluya, borçlu ile hukuki işlem yapan veya kendisine ödeme yapılan kişiye ve bunların mirasçılarına karşı açar. Kötü niyetli üçüncü kişiye karşı da açılabilir. İyi niyetli üçüncü kişinin hakkını ihlal etmez.

Resmî düzenleme

İvazsız işlem, güncel bir yıl

m.278, 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla değiştirildi ve 25.12.2025’te yürürlüğe girdi. Alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içindeki bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir.

Gerçek değerine uygun ivaz ispatlanmadıkça bağışlama sayılanlar, altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş, üçüncü derece dâhil kayın hısımları, evlat edinenle evlatlık ve ortak konutta yaşayan kişiler arasındaki tasarruflardır. Aksi ispatlanmadıkça, borçlunun verdiği şeyin gerçek değerine göre pek aşağı bir fiyatla kabul ettiği sözleşme de bağışlamadır. Uygun bir karşılık sağlandığı ispatlanmadıkça, borçlunun kendisine veya üçüncü kişi yararına kurduğu ömür boyu gelir ya da intifa hakkı sözleşmesi ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi de bağışlamadır. Yakınlık, süreyi uzatmaz. İspat yükünü kaydırır.

Resmî düzenleme

Aciz yılının bazı işlemleri

m.279, borcunu ödemeyen borçlunun, hacizden, mal bulunmaması sebebiyle acizden veya iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde yaptığı bazı işlemleri de butlan sayar. Bunlar, daha önce teminat taahhüdü yoksa mevcut borcu temin için verilen rehin, para veya mutat ödeme aracı dışında yapılan ödeme, vadesi gelmemiş borç için yapılan ödeme ve kişisel hakkı kuvvetlendirmek için tapuya verilen şerhtir. İşlemden yararlanan, borçlunun hâlini bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez.

Resmî düzenleme

Zarar verme kastı

m.280, malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun, alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemi, diğer tarafın bu malî durumu ve kastı bildiği veya bilmesini gerektiren açık emare varsa iptal edilebilir sayar. İşlemin tarihinden itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olmalıdır. Eş, üstsoy, altsoy, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları ile evlat edinen ve evlatlık için bu bilginin varlığı farz edilir. Üçüncü kişi bunun aksini, m.279’un son fıkrasındaki gibi ispat edebilir.

Resmî düzenleme

Beş yıl

m.284, iptal davası hakkını tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşürür. Bu, m.280’deki beş yıllık takip şartından ayrı bir hak düşürücü süredir.

Sınır

Aynı kurum değildir

TBK m.19, sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken tarafların gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradenin esas alınacağını yazar. Borçlu, yazılı borç tanımasına güvenerek alacağı kazanan üçüncü kişiye karşı işlemin muvazaalı olduğunu ileri süremez. Muvazaa, tarafların ortak iradesidir. Tasarrufun iptali, alacaklının kanundaki butlan davasıdır.

Organik bağ ve tüzel kişilik perdesinin kaldırılması, şirketler hukuku sayfalarındadır. Aynı grupta olmak, bir malın iptale tabi tasarruf olduğunu kurmaz. Bu krizdeki bir devir, bu sayfada iptal edilmiş bir tasarruf diye yazılmaz.