Yabancı ilam ve hakem kararının tenfizi

Resmî düzenleme

Mahkeme ilamı

MÖHUK m.50, yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin ve o devlet kanununa göre kesinleşmiş ilamlarının Türkiye’de icrasını tenfiz kararına bağlar. Ceza ilamındaki kişisel haklara ilişkin hüküm için de tenfiz istenebilir. Tenfizine karar verilen ilam, m.57 uyarınca Türk mahkemesi ilamı gibi icra olunur.

m.54, tenfiz için dört kontrol yazar. Karşılıklılık, ilamın verildiği devletle anlaşma, o devlette Türk ilamlarının tenfizini mümkün kılan kanun veya fiilî uygulama olarak aranır. İlam, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmiş olmamalıdır. Davalı itiraz ederse, dava konusu veya taraflarla gerçek ilişkisi bulunmayan bir mahkemenin yetki tanıdığı ilam da tenfiz edilmez. Hüküm kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır. Çağrı ve temsil kontrolü m.54/ç’dedir. Kişi usulüne uygun çağrılmamış, temsil edilmemiş veya o yer kanununa aykırı biçimde yokluğunda hüküm kurulmuşsa, buna dayanarak Türk mahkemesinde itiraz etmesi bu şartı düşürür. İtiraz yoksa bent bu yönden tamamlanır. m.58, ilamın kesin delil veya kesin hüküm sayılmasını tenfiz şartlarının tespitine bağlar. Tanımada m.54’ün karşılıklılık bendi uygulanmaz. Belirli bir devlet bu kayda bağlanmadığı için o devletle karşılıklılık sonucu yazılmadı.

Resmî düzenleme

Hakem kararı

3731 sayılı Kanun m.2, New York Sözleşmesi’ni karşılıklılık esasıyla yalnız taraf bir devlet ülkesinde verilmiş hakem kararlarına ve Türk hukukuna göre ticari sayılan uyuşmazlıklara uygular. Karar bu kapsamdaysa tenfiz Sözleşme’ye göredir. Bu karşılıklılık, mahkeme ilamındaki m.54 karşılıklılığından ayrı bir beyanıdır.

Sözleşme m.IV, tanıma ve icrayı isteyen tarafa hakem kararının aslı veya onaylı sureti ile m.II’deki tahkim anlaşmasının aslı veya onaylı suretini sunmasını yazar. Belge, ileri sürüldüğü ülkenin resmî dilinde değilse onaylı tercüme de istenir. m.V, aleyhine karar ileri sürülen tarafın ispatına bağlı ret sebeplerini sayar: anlaşmayı yapanların ehliyetsizliği veya anlaşmanın hükümsüzlüğü, hakem tayini ya da usulden haberdar edilmeme veya iddia ve savunma imkânının bulunmaması, kararın anlaşmanın kapsamını aşması, kurulun veya usulün anlaşmaya ya da anlaşma yoksa tahkim yeri hukukuna uymaması, kararın henüz bağlayıcı olmaması veya verildiği ülke ya da tâbi olduğu hukukun yetkili makamınca iptal veya icrasının geri bırakılması. Kapsamı ayrılabilen kısım tanınabilir. Yetkili makam, uyuşmazlığın o ülke kanununa göre tahkime elverişli olmamasını veya icranın kamu düzenine aykırı olmasını kendisi de ret sebebi yapabilir.

Karar bu çekinceler yüzünden Sözleşme dışında kalırsa MÖHUK m.60–63 uygulanır. m.60, kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcı yabancı hakem kararlarının tenfiz edilebileceğini yazar. m.62, tahkim sözleşmesinin yokluğu, genel ahlâk veya kamu düzenine aykırılık, Türk kanunlarına göre tahkime elverişli olmama, temsil ve savunma eksikliği, anlaşmanın hükümsüzlüğü, usule aykırılık, şartın aşılması ve kararın bağlayıcı veya kesin olmaması ya da iptal hâllerinde istemin reddini yazar. (ç) ilâ (h) bentlerinin ispatı, aleyhine tenfiz istenen tarafa aittir. m.63, yabancı hakem kararının tanınmasını da tenfiz hükümlerine bağlar. Mahkeme ilamı bu maddelere konmaz.