Sermaye piyasasında tahkim şartı

Resmî düzenleme

Anlaşmanın sınırı

4686 sayılı Kanun m.4, tahkim anlaşmasını, mevcut bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tümünün veya bazılarının tahkimle çözülmesi konusunda tarafların anlaşması olarak tanımlar. Anlaşma, asıl sözleşmedeki şart veya ayrı bir sözleşme olabilir ve yazılı şekilde yapılır. Geçerlilik, tarafların seçtiği hukuka, seçim yoksa Türk hukukuna göredir.

4686 sayılı Kanun m.1, kanunu yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan ya da bu kanun hükümlerinin taraflar veya hakemlerce seçildiği uyuşmazlıklara uygular. Türkiye’deki taşınmazlar üzerindeki ayni haklar ile tarafların iradesine tabi olmayan uyuşmazlıklar kanunun dışındadır. Başka bir sözleşmedeki tahkim kelimesi, o sözleşmenin tarafı olmayan kişiyi ve şartın kapsamadığı talebi tahkime koymaz. Bu dışlama, bu krizdeki her fon talebini tahkime elverişsiz ilan etmez. Somut sözleşme bu kayda bağlanmadı.

New York Sözleşmesi m.II, tarafların yazılı tahkim anlaşmasını muteber sayar. Yazılı anlaşma, imzalı sözleşmedeki tahkim şartı veya ayrı tahkim mukavelesi ile mektup veya telgraf teatisi içindeki kayıttır. Bu tanıma, standart metindeki şartı 6502 m.5 denetiminin dışına çıkarmaz.

Resmî düzenleme

Tahkim itirazı ve haksız şart

4686 sayılı Kanun m.5, tahkim anlaşmasının konusunu oluşturan bir uyuşmazlık mahkemede açılmışsa karşı tarafın tahkim itirazında bulunabileceğini yazar. İtirazın ileri sürülmesi ve anlaşmanın geçerliliğine ilişkin uyuşmazlık, maddenin yollama yaptığı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun ilk itiraz hükümlerine bağlıdır. İtiraz kabul edilirse mahkeme davayı usulden reddeder. Yargılama sırasında tahkime başvurma konusunda anlaşılırsa dava dosyası hakem kuruluna gönderilir.

6502 m.5, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konan ve tarafların hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartı haksız şart sayar. Bu şart kesin hükümsüzdür. Sözleşmenin kalanı geçerliliğini korur. Önceden hazırlanmış standart sözleşmedeki şart, tüketici içeriğine etki edememişse müzakere edilmemiş kabul edilir. Düzenleyen, münferit müzakereyi ispat eder. Tüketici işlemi kurulursa bankanın standart tahkim kaydı bu denetime girebilir. Kaydın metinde durması, uyuşmazlığın kesin olarak tahkime gittiği anlamına gelmez. Bu krizdeki bir fon alımının tüketici işlemi olduğu ve belirli bir şartın haksız olduğu bu kayıtta kurulmadı.

Sınır

Yetki anlaşmasından farkı

MÖHUK m.47, münhasır yetki yoksa, yabancılık unsuru taşıyan borç uyuşmazlığında yabancı mahkeme yetkisi üzerinde yazılı delille anlaşmaya izin verir. m.45 ve m.46’daki tüketici ve sigorta mahkemelerinin yetkisi bu anlaşmayla kaldırılamaz. Tahkim anlaşması, yabancı mahkeme yetkisi anlaşmasından ayrı bir metindir. Fon uyuşmazlığının münhasır yetkiye girip girmediği bu kayıtta ilan edilmez.